A) Fiziksel yanıklar
a) Yüksek ısı yanıkları: Ya direkt alevle ya da sigara külü veya çinko, kurşun, gümüş gibi eritilerek kullanılan madenlerden sıçrayan parçacıklarla olur. Kapak üzerinde derin yanıklar yapar ve yanıknedbesi ektropiuma sebep olabilir. Göz özerinde olan yanıkların derecesi yanığa neden olan maddenin ısısına bağlıdır. Büyük bir yabancı daim geniş nekroz yaparak gözün kaybına neden olabilir. Hafif yanıklarda korneada erozyon görülür ve kısa zamanda düzelebilir.
Tedavi: Kapak yanıklarında antibiotikli pomad, göz yankılarında antiblotlkli pomad. yerel korilkosterold ve atropin kullanılır.
b) Düşük ısı (donma) yanıkları : ‘Bütün canlı dokuların -20 derecenin altında 1 dakikadan fazla kalması nekroza neden olur. Doğada düşük ısı yanıkları yüksek ısı yanıklarına oranla çok az görülür. Her dokunun düşük ısıya dayanıklılığı değişiktir.
Düşük ısı yanıkları göz kapaklarında görülür. Göz küresine aid yanıklar ise daha fazla denyaeldir ve bazı göz hastalıklarının tedavisinde (tümör, retina dekolmam, glokom) ufak bölgesel yanıklar yapılmaktadır.
Tedavi: Donma olayının genel tedavisi yanında göz doktorunun yapacağı kapak nekrozu ve sonunda ortaya çıkacak defekti cerrahi girişimle kapatmaktır.
c) Elektrik yanıkları: Kapaklarda tipik keskin kenarlı nekrottk bir alan vardır. Etrafında ödem ve hiperemi görülmez. Ağrısız ve yapacağı kapak nekrozu ve sonunda ortaya yapacağı kapak nekrozu ve sonunda ortaya çıkacak defekti cerrahi girişimle kapatmaktır.
c) Elektrik yanıkları: Kapaklarda tipik keskin kenarlı nekrotik bir alan vardır. Etrafında ödem ve hiperemi görülmez. Ağrısız ve aseptlktir. Bu özellikler elektrik yanıklarıyla ısı yanıklarının ayırıcı tanısını sağlar Konjunktivada kanlanma, korneada intertisyel opasite vardır. Bazen iritis ve pupilla reaksiyon bozuklukları görülebilir. Lens kesifleşmiştir. Katarakt ‘hem direkt elektrik akımı hem de elektrik ışığından travmatize olmuş lenslerde gelişebilir
Tedavi: Yüksek ısı yanıkları tedavisi gibidir. enfeksiyon nadirdir. Katarakt olmuşsa cerrahi girişimle çıkartılır.
B) Kimyasal yanıklar
a) Asit yanıkları: Sülfürik, hidroklorit ve nitrik asit gibi İnorganik saitler organik asitlere oranla klinikte daha sık göz yankılarına neden olurlar. Asit bol miktarda dökülmüşse kapaklarda tümüyle erime olur. Kornea ve konjunktivada nekroz vardır.
Daha hafif yanıklarda konjunktlvada semblefaron, korneada lo-kom ve kamaralar sıvısı boşalım kanallarının nekrozundan dolayı sekonder glokom görülür
Formik asit, asetik asit, triklörasetîk asit gibi organik asitler inorganik asitlere oranla daha hafif yanık yaparlar.
Tedavi: Asitle yanma olayı anında gelişip bittiği için nötraliz maddelerle lavajın bir yaran yoktur. Forniks ve göz küresi serufizyolojikle yıkanır. Antibiotlk ve atropin damlatılarak göz enfeksiyondan korunur.
b) Alkali yanıkları: Klinikte en çok örülen Sodyum hidroksit yanıklarıdır Alkali yanıkları asit yankılarına benzerse de çok daha ağır seyreder. Normalde hücre proteinlerinin izoelektrik noktası bazik taraftadır. PH düşürülürse proteinlerin suda erirlikleri azalır. PH yükseltilirse suda erirlikleri artar Ayrıca, hücre zarlarının yapısına giren yağ asitlerinin sabunlaşması ve parçalanması PH yükseltilmesiyle orantılı olarak artar. Bu bakımdan ortamı alkelen yapan alkalen yanıklarında oranla daha ağır bir iskemik nekroz görülür.
Çoğunlukla göz kaybedilir, ya da geride kapakları göz küresine tümüyle yapışmış korneasında bol damarlanma ve düzensiz lokomi bulunan sekonder glokomlu bir göz bırakır.
Tedavi: Serum fizyolojikle yıkanarak alkalin madde temizlenir. Göz içi iltihabı olasılığına karşı yerel antibiotik ve Atropin kullanılır. Semblefaron oluşumunu önlemek üzere skleral temas camı takılır.
Olay sekel döneminde ise semblefaron cerrahi olarak giderilme ye çalışılır ve görme sağlamak amacıyla keratoplasti ya da alkalin yanıkları olgularının çoğunda daha iyi sonuç veren Keratoprosto (korneaya yapay ya da doğal maddelerden yapılmış ve ışınların içine girmesine olanak veren saydam protez konmasıameliyatla yapılır.
C) Radyasyon yanıkları
a) Kızıl ötesi ışınlarla: Kronik hiperemik blefarit uyum bozuklukları, Arka korteksden başlayan, disk şeklinde gelişen ve cam işlerinde çalışanlarda görülebilen katarakta neden olur. Gözle görülen tayf ile birlikte göze verildiğinde fotoşimlk ve termal bozuklular görülür. Buna güneş körlüğü (Foto retinitis) adı verilir. Hastada fotofabi vardır. Makule ödemlidir. Üzerinde Beyaz ya da pigmentli tanecikler gözlenir. İleri derecedeki yanıklarda makula deliği gelişebilir.
Tedavi: Önleyicidir. Koruyucu gözlükler kullanılır.
b) Mor ötesi ışınlarla : Kapak derisinde homojen kızarıklık ve ödem vardır. Epiderm dökülür ve pigmantasyon başlar. Pigmantasyoo mor ötesi ışınlar için karakteristiktir. Kızıl ötesi ışınların yaptığı bozukluklar daha fazla arka segmente olmasına karşın mor ötesi ışınlar ön segment üzerine etkindirler ve klinikte Kar körlüğü adı verilen «Fotoftalmi» tablosunu yaparlar.
Elektrik kaynağı ışığına bakan kişilerde de bu tablo görülebilmektedir.
Tedavi: önleyicidir. Koruyucu gözlük önerilir. Hastayı rahatlatmak üzere, kornea epitelinde bozukluk olmamak koşuluyla yerel anestezik damlatılabilîr. Yerel anesteziklerin sık damlatılması epitel dökülmesine neden olabildiğinden zararlıdır
Kaynak: Göz Hastalıkları Ders Kitabı
M. Kaya İDİL
Fazıl SEZEN
Meri URGANCIOĞLU
A. Gücükoğlu
Gülçin Türker
Ercan Öngör
Lâle Közer